ما هر روز چیز های زیادی را وارد مغز و سطح آگاهیمان می کنیم . هر روز به سایت های خبری سر می زنیم . روزنامه می خوانیم . تلویزیون ، کانال های ماهواره ای، رسانه ها، محیط های سایبری را نگاه می کنیم ...  تمامشان هر روزه اطلاعات زیادی را وارد مغزمان می کنند. اما شاید این موضوع  آنقدر ها مهم نباشد. چیزی که از اهمیت بیشتری برخوردار است صحت و سقم این اطلاعات است. این موضوع برای من سوالی بزرگ است که این حجم اطلاعاتی که ما وارد مغزمان می کنیم ؛ آیا درست است و یا به اصطلاح چقدر مطابق با واقع است؟  چه چیزی باعث شده است که من بپندارم که درست هستند ؟ چه چیزی باعث می شود که به آن اعتماد کنم ؟ از خودم می پرسم که چه چیزی خبری را موثق می کند؟ آیا ملاکی وجود دارد ؟  

چند مثال می زنم تا اهمیت موضوع آشکار تر شود.

1.

چند روز پیش یکی از دوستان لینکی را درباره اخبار تقلبی ، دست کاری شده ،عکس هایی که با فتوشاپ و نرم افزار هایی که اصولا کارشان دادن افکت بر روی عکس است را فرستاده بود . یکی از آنها مربوط به زیر آب رفتن مقبره کورش بود . برای خود من حدودا 10 بار  ایمیلی که متنی را برای اعتراض به این کار بود؛ فرستاده بودند .  در این میل می خواستند که به جمع معترضین بپیوندم. عکس هایی هم ضمیمیه نامه بود که موضوع را تایید می کرد. حتی چند نفر هم در آب گرفتگی مقبره شنا می کردند ....!!!

 این سایت مدعی شده بود که اصلا این سد به مرحله آبگیری نرسیده است که چنین عکسی منتشر شده است !!! یعنی کاملا خبری دروغین و نا مطابق با واقع!!! نمونه های دیگری هم ذکر شده بود که تقریبا با تمام آنها مواجه شده بودم...این از محیط های سایبری!

2.

گاهی این موضوعات- یعنی تحریف واقعیت - سیاسی هم می شود. اخباری منتشر می شود و بعد از چند سال می فهمی که چیز دیگری بوده است . همین تلویزیون و رسانه های جهان را توجه کنید ... جالب ترین موضوع که می توانم در موردش صحبت کنم همین یازده سپتامبر است. وقتی برج های دو قلوی آمریکا فرو ریخت ... خیلی چیزها گفتند . خیلی تحلیل ها ارائه شد . ولی حالا در سال 2006 برنامه ای پخش می شود که برج های دو قلوی امریکا اصلا امکان ندارد که بر اثر برخورد فقط دو فروند هواپیما این گونه با خاک یکسان شود ...و بعد معلوم می شود که دهها بمب بعد از برخورد هواپیما منفجر شده است. !! تازه اگر این حرف من هم درست باشد! بعد می فهمیم که ما مثل هزاران آدم یگر باور کردیم که بن‌لادن در این کار دست دارد . شاید یک روز هم آشکار شود که خود دولت آمریکا این کار را کرده است که حمله به عراق و افغانستان را موجه کند مسلما چیزی که عایدش می شود هزاران برابر بیشتر از آن برج هاست . الله اعلم!!...این هم از رسانه های تصویری!

3.

چند وقت پیش در سخنرانی شرکت کرده بودم . بعد از آن خبر سخنرانی همراه با انعکاسی از سخنان آن فرد را در روز نامه ای خواندم ... به نظرم آمد یا من در آن جلسه حضور نداشته ام یا آن خبر نگار محترم ... چیزی که نوشته بود بیشتر شبیه به این بود ایده ای را در ذهن خود داشته و همه آن حرف ها را حول محور آن ایده خود سازمان داده بود که دست آخر به همان نتیجه خود برسد!!! این هم شد خبر نگاری؟؟!!! این هم از روزنامه ها!

از این نمونه ها هرگز نمی توان برداشت کرد که همه اخبار رسانه های جهان نامعتبر است. بلکه فقط تلنگری است به ما که اخبار را به صورت تام قبول نکنیم ... تحت تاثیر یک خبر بدون فکر کردن به آن قرار نگیریم . شاید گاهی موضوع بی اهمیتی باشد ولی در بسیاری از جاها اهمیت فراوانی دارد . مسلما وقتی خبری را می خوانیم باید به نکات زیادی توجه کنیم .ولی آنچه که اهمیت بیشتری دارد این است که بنا بر چه مدرکی این حرف را می زند . مهم این نیست که چه می گوید مهم اسنادی است که او ارائه می دهد ..البته موضوع پیچیده تر هم می شود که آیا اسنادی که ارائه می دهد قابل اعتماد هستند؟ الان که به موضوع فکر می کنم سوالات وحشتناکی هم به ذهنم می رسد که واقعا موضوع را بغرنج تر می کند ..سوالات معرفت شناسی پایشان به مسئله باز می شود . پای آنها که باز شد فلسفه هم کم کم به میان می آید .... و  بحث بسیار گسترده می شود اما توصیه ای که می توانم کنم این است که از اعتماد کامل به شدت باید پرهیز کرد!

خبر ها  وسیله ای برای قضاوت هستند ..وسیله ای برای قضاوت درباره آنچه که اتفاق می افتد . اما ما به راحتی از کنارش می گذریم. ما بدون سند حرف می زنیم بدون سند نتیجه گیری می کنیم .بدون سند و مدرک نظر می دهیم و گاهی فکر می کنیم که حتی احساساتمان ترازویی است که با آن می توانیم رویداد ها را بفهمیم . ما اشکالات دیگری هم داریم . وقایع را دست کاری می کنیم بنا به طبعمان و منافعمان رویداد ها را پر رنگ و کم رنگ می کنیم چیزی را بزرگ و قسمتی از آن را کوچک می کنیم انگیخته و انگیزه را با هم قاطی می کنیم در صحبت کردن هایمان مغلطه می کنیم . بعضی از شواهد را نادیده می گیرم تا نتیجه گیری یمان قطعی باشد . ما خیلی از کار های دیگر را هم می کنیم و بعد هم فکر می کنیم که احتمالا در آتش حقیقت جویی در حال سوختنیم. آن چیزی را که به واقع فقط تفسیر ما از واقعیت است را حقیقت می پنداریم و گاهی از دیگران هم می خواهیم که همین را قبول کنند و گر نه آنان را دشمنان حقیقت می دانیم

من اعتراف می کنم که فکر نمی کنیم ...حتی تا حدودی که خود را آماده می کنیم که گول بخوریم تاحدودی خود را آماده می کنیم که هر چیزی را به مغزمان وارد شود .بدون اینکه در موردش فکر کنیم . حتی آنقدر خود را باز می گذاریم که به طور نا خواسته خود نیز به انتقال این اخبار کمک می کنیم ....

من در حقیقت نمی دانم که چگونه می توانم بفهمم که یک عکس تقلبی یا درست کاری شده است یا  نمی دانم که سر بریدن هایی در عراق که در همه جا پخش شده است صحنه سازی است . هنوز هم نفهمیده ام که هولوکاست رخ داده است یا نه ؛ نمی دانم اخباری که از زندان گوانتامو می رسد تا چه اندازه صحت دارد . نمی توانم بفهمم که واقعا حزب الله لبنان تا چه اندازه ای صادقانه عمل می کند یا این که تا چه اندازه سیاست های آمریکا جنگ طلبانه است ...نمی دانم که آیا خبری که می خوانم تا چه حد ناظر و نویسنده خبر بی طرف بوده است اما می توانم یک کار کنم ....میتوانم محتاط تر به اخبار گوش کنم ....تامل بیشتری به خرج دهم و اگر مطمئن نیستم تامل بیشتری را در تصمیم گیری هایم اعمال کنم ...و البته همیشه به خاطر داشته باشم که آفت های زیادی است که می تواند انسان را از مسیر دیدن واقعیت دور کند ...هر چند که همین کار مرا به طرف نوعی بی عملی در این عرصه ها می برد ....

انگار هر چه جهان وسیع تر می شود زندگی هم پیچیده تر می شود ...زمانه سختی است ....

فرض کنید در موقعیت های زیر قرار گرفته اید.

    صحنه اول

1. زلزله ای سهمناک آمده است و شما، همه اعضای خانواده تان را که عمیقا دوست می دارید از دست داده اید....همه را .... و شما تنها کسی هستید که زنده مانده ا ... راه دوری نروید ...همین زلزله بم را متصور شوید.... خوب حالا مجبور هستید جنازه ها را در بیاورید!!! آنطرف پدرتان و در طرف دیگر مادرتان ... مادرتان را فقط از روی لباسهایش می توانید تشخیص دهید ...جسد برادرتان هم بر اثر افتادن آوار  نمی توانید پیدا کنید...

اگر هولناک است.... ولی کسانی بوده اند که این واقعیت ها را چشیده اند ..پس جرات داشته باشید و از پنجره خانه آنها هم زندگی را نگاه کنید.

    صحنه دوم

2. جنگ است ...این روزها واقعی تر از جنگ هم مگر چیزی هست؟ ... فرض کنید که بمباران است و شما در خانه نیستید ...وقتی به خانه بر می گردید، در کمال ناباوری خانه را با خاک یکسان می بینید... مردم  اجساد خانوادتان را برایتان در می آورند.

صحنه سوم

3. کسی که بسیار دوستش می دارید ...یا اگر بخواهم تراژیک بودن حادثه را بیشتر کنم ...کسی که عاشقش هستید به یک سفر کاری رفته است. به شما خبر می دهند که تصادف کرده است . با هزار بدبختی خود را به محل تصادف معشوقتان می رسانید. او بعد از سه روز می میرد.

    صحنه چهارم

4. پسر کوچکتان دچار نوعی بیماری قلبی است ...می دانید که که باید عمل کند اما خرج عمل بالاست ..آنقدر زیاد که هر چه هم کار کنید فقط می توانید یک دهم این پول را آماده کنید. کسی را هم ندارید که این پول را از او قرض بگیرید ..دکتر می گوید تا سه روز دیگر اگر کودکتان عمل نشود می میرد ... سه روز می گذرد و او به خاطر جور نشدن پول می میرد .

صحنه پنجم

5. به خانه شما دست برد زده اند ....شما می فهمید که علاوه بر این که پول ها را برده اند ..پدر و مادر شما را به طرز وحشتناکی کشته اند!!

اینها فقط قسمت هایی از تلخی های زندگیست ...ترجیح دادم روی چیز هایی دست بگذارم که برای افراد تاثرآورتر است ..از دست دادن عزیزانمان که با آنها رابطه تنگاتنگ عاطفی داریم. وگرنه ارواح لطیفی هم هستند که به خاطر همه بشریت ناراحت و متاثر می شوند. می خواهم نظرتان را بدانم که اگر هر یک از این اتفاق ها  برایتان بیفتاد؛ جهانبینی تان چگونه خواهد شد یا چگونه خواهد بود ...

خواهش می کنم تصور کنید ...... گاهی کفش دیگران را هم بپوشید. بد نیست!!! حتی اگر باعث شود پاهایتان تاول بزند. می خواهم در معرض شر طبیعی و اخلاقی قرار بگیرید تا ببینیم که جهانبینی تان چه تغییری خواهد کرد ..یا چه کاری جهانبینی تان برایتان انجام خواهد داد!

چند نمونه:

ممکن است شما هیچ گاه در مورد موضوعاتی چون مرگ ، زندگی بعد از مرگ ،زندگی، خدا ، انسان، درد، رنج، بودن و نبودن، گناه ، اخلاق،قضا ، سرنوشت... و از این جور چیز ها نیندیشیده باشید ...مسلما چنین افرادی بیشترین صدمه را از نظر فکری خواهند خورد .... چون تازه بیدار شده اند...فهمیده اند که باید تبیینی برای این جور چیز ها هم پیدا کنند ..ممکن است دچار بیماری های روانی شوند یا به شدت به مذهب روی بیاورند یا حیران ...مدل های دیگری هم قابل تصور است ولی زیاد علاقه ای ندارم به این گروه بپردازم .چون به نظرم در شرایط های گفته شده این افراد بیشتر دنبال تکیه گاهند و بنا به طبعشان به هر طرف که کشیده شوند اول از همه دنبال تکیه گاهند ...حتی اگر آن  مواد مخدر باشند.

گروه دیگر آدمها – البته من این دو گروه را ایده ال فرض می کنم هر چند که آدمها اصولا ما بین این دو گروهند- کسانی هستند که در مورد این موضوعات فکر کرده اند ...یا مذهبی و دینی و خداباور شده اند _این کلمات را با تسامح زیادی شکل هم می گیرم-  شده اند یا اینکه بی اعتقاد به ماورا ... سعی می کنم بفهمم این دو نوع آدم ایده ال من چگونه فکر خواهندکرد ...

احتمالا یک انسان مذهبی- که من با تسامح معنوی و مذهبی و خداباور را یکی می گیرم- بعد از این که از نظر عاطفی کمی آرام شد...خواهد گفت: تمام اتفاقات اطرافم آزمایش الهی است .او زمین را جایگاه امتحان دادن قرار داده  . وظیفه من این است که صبور باشم و البته خدا با صابران است . او نیایش بیشتری خواهد کرد برای کسانی که از دست داده طلب مغفرت خواهد کرد و از خداوند می خواهد به او صبر جمیل فرماید .... او به مرور زمان به آرامش می رسد و از اینکه در آن امتحان الاهی ایمانش را از دست نداده, خشنود خواهد شد .البته واقعا با تسامح سخن گفته ام ممکن است گروهی باشند که خداوند را در این گونه امور دخیل نداند وتعبیر امتحان را هم بکار نبرند مثلا از خداوند به عنوان چراغ در زندگی خود یاد کنند ...یعنی حالا که این اتفاق افتاده تو _خدا_ نور هدایت ما باش یا چیزی از این قبیل....از این رویکرد خوشم می آید انگار انسان را به جنبه فرا انسانی می برد ..الارغم اینکه خیلی ها امروزه از مذهب فرار می کنند به نظر من هنوز هم جنبه های فوق العاده ای در آن هست که اگر درک شود می تواند انسان را به فرا تر خودش ببرد ...چیزی که در مکتب ها کمتر دیده می شود ..

اما گروه دیگر کسانی هستند که خداناباورند . یا نهلیسمند ..لاییک سکیولار مترالیست ها و از این قبیل که نگاه غیر الهی دارند.خوب مسلما این جور اتفاقات برای آنها البته برای تایید اعتقادشان مفید هم هست  و آنها را در اعتقاداتشات راسخ تر خواهد کرد . ولی خوب احتمالا رنج زیادی را متحمل خواهند شد.

ما انسانها اگر در مورد این مسایل فکر کرده باشیم همیشه به حالت نسبی بین این گروه واقع می شویم ..کم پیش می آید که انسان لا ادرکی شود و در مورد وجود خدا در این عالم سکوت پیشه کند ...بنابراین همیشه در بین این دو حالت ارمانی ما در حال چرخ زدنیم ...شاید برای همین است که ما آدمهای عادی رفتار های متناقضی در مورد این مسائل داریم .

همه مثال هایی که زدم یک چیز مشترک داشت. شما خودتان را هم که به آب و آتش بزنید نمی توانید عزیزانتان را برگردانید... عاملی بیرونی رنج عظیم درونی را برای شما به وجود آورده است.. که با تغییر بیرون نمی توانید آن رنج را کاهش دهید ..چون صورت مسئله ها پاک شده اند!!!

 در جایی می خواندم که رنج ها و سختی ها ی بیرونی و اینکه انسان ناتوان از تغییر دادن آنها باشد اصولا انسان را درون گراتر و عارف مشرب تر می کند چون به لحاظ بیرونی نمی تواند چیزی را تغییر دهد سعی می کند خودش را تغییر دهد .... گاه جهان بینی اش را تراش می دهد تا رنج کمتری بکشد.

دنیا هر چه که باشد ...یک چیز وجود دارد و آن هم رنج است رنجی که نمونه های بالا فقط قسمت کوچکی از آن است ...رنج هایی که اگر بگوییم  چرا وجود دارند؟ جوابی برایشان نداریم. به قول نیکوس کازانتزاکیس این همه کتاب فقط رنج مردمانی است که قادر نیستند به این قبیل سوالات جواب دهند.

مادرم در کویر به دنیا آمده.  با اینکه از سه سالگی در شمال می زیسته اما همین به دنیا آمدن در آنجا برای من حداقل مزیت هایی داشته که بار ها به آنجا سفر کنم. . سکوت آن را ، آرامش آن را و گره خوردندن آسمان و زمین به هم را از نزدیک ببینم .... از نزدیک ِ نزدیکِ نزدیک .. زمانی که کویر شریعتی ، آنجا که کویر را توصیف می کند را می خواندم به راستی آنچه را که نوشته بود از قبل حس کرده بودم . حس می کردم که او هم تحت تاثیر همین خلود کویر قرار گرفته است ...

راستش را بخواهید این که چه چیزی سبب شد این نوشته را بنویسم ...تنها یک چیز بود که آسمان شهر امشب شبیه آنچه بود که در کویر دیده بودم ...پر ستاره ...عمیق .. واین آنقدر آسمان و ستاره ها را نزدیک خودت می بینی مجالی برای این نیست که فکر کنی خدایی هست یا نیست .... باید اعتراف کنم ..که این زیبایی مرا فریفته ساخته است چیزی که همیشه ار آن فرار کرده ام .راستش را بخواهید همیشه بر این باور بودم که زیبایی گول زننده است ...ولی این بار آنقدر بود که دیگر شیفته شدم ...نگویید که عقلش از میان رفته یا عقل را نمی شناسد ...بلکه بیشتر در حالتی پارادوکسیکال یا متناقض نما سیر می کنم . به راستی این زیبایی ، تمامیِ آن چیزی را  که از ادله عقلی انتظار داشته ام براورده کرده است. این زیبایی آنقدر عظیم و دوست داشتنی است که به راستی من را دچار نوعی حالت خاص کرده است ..نوعی پارادوکس که حتی جنسش را هم نمی دانم .. شاید همین جهش ایمانی که از آن سخن ها می رانند در چنین نقطه ای آغار گردد ..کسی چه می داند؟ شاید آن سخن سهراب درست باشد که می گوید آیتی بهتر از این می خواهید؟

گاهی فکر می کنم که آنان که از عدم وجود خدا سخن ها گفته اند خود را به عنوان انسان در مواجهه با زیبایی یا یک نوع عظمت قرار نداده اند یا دچار یک نوع بیگانگی با طبیعتند ...یا چیزی از این قبیل ...اما می توانم این را کاملا حس کنم که ذهن ، شعور و دایره احساسم به طور محسوسی خدا  را درک می کند و به طور عقلی هم می دانم که اکنون که این را حس می کنم نه بنا بر یک ترجیح روانی ست نه برای بهداشتی کردن روح!! نه به هیچ دلیل دیگر ....تنها دلیلی که دارم و برای خود من به دلیل عظمت آن موجه است ..این است که به راستی چیزی خاص را احساس می کنم!!!!