راهنمای عملی موفقیت در فلسفه

پل ادوارز در مقدمه ی یکی از آثارش می گوید: من خیلی از مطالبی را که در سر کلاس راسل یاد گرفته ام از یاد برده ام . از میان آنهایی که یادم مانده است، بسیاری را قبول ندارم؛ اما د ِینی که راسل بر من دارد و من فکر می کنم که در تاریخ بشری خواهد ماند این است که من از طریق راسل فهمیدم که برای این که عمق داشته باشیم نباید لزوما مبهم گو باشیم. می توان عمق را حفظ کرد و در عین حال شفاف سخن گفت.راسل به ما نشان داد که انسان می تواندبزرگترین فیلسوف منطقه ای از جهان باشد، ساختار زهنی اش منطقی ترین باشد و در عین حال همگان حرف هایش را بفهمند.

چگونه فیلسوف شویم؟

 نویسنده: نایگل واربرتن/ مترجم علیرضا حسن پور/ انتشارات رویش نو چاپ اول 1386/ قیمت 1000 تومان

 یکی از سوالاتی که بنظرم هر کسی که فلسفه می خواند گه گاه باید از خودش بپرسد این است که آیا لوازم و شاید بهتر بگویم مهارت های لازم برای فلسفی خواندن، فلسفی گوش دادن، و در واقع درکی فلسفی داشتن را داراست . این سوال شاید پیش و پا افتاده باشد ولی با توجهی که ممکن است از جانب ما برای جواب دادن به آن بشود بنظرم کمک شایانی می کند که به مراتب درک بهتری از کتاب ها و فهم بهتری درباره موضوعات و تاملات عمیق تری در مورد هر مطلب قابل بحثی داشته باشیم.

فلسفه یک سرگرمی تماشاگرانه و یا تکرار طوطی وار اندیشه ها نیست؛ بلکه بیشتر از آنکه با فلسفه به عنوان یک متن قابل مطالعه آشنا باشیم باید فلسفه ورزی را بیاموزیم و فلسفه ورزی جزئی ضروری از این فرایند است.

آموختن فلسفه ورزی چهار عادت و راه اصلی دارد که اگر بخواهید در فلسفه موفق شوید لازم است این چهار عادت را در خود پرورش دهید. البته این عادت ها در هر رشته ای که هستید به شما کمک می کند.

 1.خواندن فعال 2.گوش دادن فعال 3.مباحثه ی فعال 4. نوشتن فعال

از طریق این چهار عادت است که بیشتر فیلسوفان مهارت های فلسفی خود را پرورش داده اند.

 کتاب در واقع دارای پنج فصل است که چهار فصل آن هر کدام به صورت جداگانه به شرح چهار مهارت بالا می پردازند. و فصل آخر آن برای دانشجویانی است که می خواهند برای آمون های ورودی فلسفه خود را آماده کنند.

 کتاب را به همه ی دوستانی می خواهند در هر رشته ای به تفکری تحلیلی و انتقادی دست یابند توصیه می کنم. البته بدیهی است که کسی فقط با خواندن کتاب، تحلیل گر و نقاد خوبی نمی شود. برای هر مهارتی به ممارست و تمرین نیاز است.

کتاب های زیر را آقای ملکیان یا ویرایش کرده اندیا مقدمه ای بر آنها نوشته اند یا خود مولف آن هستند و یا پیشنهاد کرده اند که در برنامه ی مطالعاتی خود بگنجانید.

- ایمان چیست؟/ نویسنده آنتونی کنی/ ترجمه ی اعظم پویا/ نشر هرمس

- بی دلیلی باورکردن/ نویسنده مینو حجت/ نشر هرمس

- باغ سبز/ محمد علی موحد/ نشر کارنامه

- مبانی فلسفه ی اخلاق/ ریچلز/ ترجمه ی ایرج احمدی/ نشر نی

- پختستان/ نویسنده منوچهر انور/ نشر کارنامه

 - باده ی عشق/ نصر الله پور جوادی/ نشر کارنامه

- بارو به خدا: معرفت شناسی باور دینی / مسعود خیرخواه/ نشر انتشارات علم

- سیطره ی خیر/ نویسنده آیریس مرداک/ مترجم طالقانی / نشر شور

- دین در روزگار ما/ چارلز تیلور/ نشر شور

- تحقیقات فلسفی/ ویتگنشتاین/ مصطفی ملکیان / هرمس

- صدای شمس (تحلیل مقالات شمس) /مصطفی ملکیان/ کارنامه

- جایگاه علم اصول در دانشهای زبانی/ مصطفی ملکیان / پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

- قانون طبیعت چیست؟ /آرمسترانگ/مترجم امیر دیوانی/ انتشارات دانشگاه مفید

- گذر از جهان بسته به کیهان بی کران/ علیرضا شمالی/ نگاه معاصر

- دین و باور دینی در اندیشه ی ویتگنشتاین/ عطیه زندیه/ نگاه معاصر

- شاه در شطرنج رندان/ سعید حجاریان / نگاه معاصر

- موعویت در انقلاب ایران و انقلاب روسیه/ سعید حجاریان/ نگاه معاصر

- نامه در باب اومانیسم/ترجمه ی علیزاده /پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

- فتوت نامه/ دکتر عبدالعلی اسپهبدی /کارنامه

- معنویت برای شکاکان/ ترجمه ی مصطفی ملکیان/ نگاه معاصر

هر فرزندی از پدر می گذرد تا خود پدر شود و فرزندانش از او در گذرند. رنجیده خاطر نباش پدر! نیز گر چه احترام پدرت را بسیار نگه می داشتی، او را حاکم بر مقدرات خویش نکردی،که اگر کرده بودی، حال، از وزیران والامقام خطه ی شیراز نبودی، بل در تاکستان های گرداگرد شیراز انگور می چیدی و در خرده جنگ های سلاطین، سربازانه شمشیر می کشیدی.(از کتاب)

فکر می کنم که برای آنکه انسان فلسفه ای را درست و با جان و تمام وجود بفهمد دو راه وجود دارد:

 یک)دغدغه ی شما با دغدغه ی نویسنده یکی باشد و وقتی کتاب را می خوانید هر خطی را با تشنگی ِ فراوانی برای سیرابی بخوانید(یا تشنگی بیشتر).

دو) با زندگی نویسنده آشنا باشید و حتی تا حدود زیادی جزییات زتدگی او را بدانید و در در واقع در روند آشنایی با او به طور مجازی_اگر فیلسوف در قید حیات نیست_ و خیال انگیزانه با او زندگی کنید و با فراز و نشیب زندگی اش آشنا بشوید  و با دغدغه هایش همدلانه همراه شوید. گوش دهید که روح و روان نویسنده را چه چیزی رنج می دهد و ذهن او در این فرایند ِ کشف و یا شاید جعل چه می کشد.

کتاب" مردی در تبعید ابدی" نوشته ی "نادر ابراهیمی "شما را با فضای زندگی ملاصدای شیرازی معروف به صدرالمتالهین آشنا می کند. آرام ِ آرام شما را به هزار توی زندگی او می برد: به افکارش/ رویاهایش/ دغدغه ها و دلمشغولی هایش. بعد خواندن کتاب_ که به نظر من نثر زیبایی دارد_ شما با او مانوس شده اید. ملاصدرایی که در ذهن شماست قبل از خواندن این داستان با بعد از آن فرق زیادی می کند. دیگر برای شما یک فیلسوفی که ار فرط بیکاری در اتاقش نشسته و نوشته است و در باب عالم فکر کرده و یک سری مسایلی که هیچ ربطی به زندگی تو ندارد را حل کرده، نیست. متوجه می شوی که او هم جزئی از آشنایان تو شده که دغدغه ها و دلمشغولی هایش را می دانی و می توانی گاه به او عشق و حتی گاهی به او نفرت بورزی و گاه صفات نیکویش را بستایی.

صدرالمتالهین در فلسفه ی اسلامی نقش بسیاری مهمی دارد. آنقدر که بعد از او کسی چنین بدیع به حل مسایل فلسفه ی اسلامی نپرداخته است. او را کسی دانسته اند که چهار جریان مشایی-ارسطویی-ابن سینایی و حکمت اشراقی سهروردی و عرفان نظری محی الدینی و معانی و مفاهیم کلامی با یکدیگر در او تلاقی پیدا کرده و مانند چهار نهر سر به هم آورده اند و رودخانه ای خروشان رابه وجود آورده اند.(فرهنگ معین ) از این جهت او مقامی رفیع در فلسفه ی اسلامی دارد.

کتاب "مردی در تبعید ابدی" نوشنه ی "نادر ابراهیمی" است که بر اساس داستان زندگی ِ ملاصدرای شیرازی معروف به صدرالمتالهین نوشته شده است. نشر روزبهان آن را چاپ کرده /کتابی که در دست من است چاپ چهارم از این کتاب است که قیمت آن 2100 تومان است .چاپ اول آن در سال 1375 است و به جشنواره ی فزهنگی ملاصدرا پیشکش شده است.

اما همه ی اینها را ننوشتم که فقط این کتاب را معرفی کنم .بیشتر می خواستم بگویم به نظرم نوشتن داستانهایی از این قبیل، ما را با کسانی که تلاش های بی وقفه ای در زندگی خود کرده اند و البته زندگی سختی هم داشته اند آشنا می کند. هیچ نویسنده ای نیست که جدا از اوضاع زمانه اش در اتاقی بدون در و پنجره چیزی نوشته باشد. همه ما با محیط خود در ارتباطیم. در مورد مشکلات جامعه خود می اندیشیم نه برای فرهنگی بیگانه. بس یکی کارهایی که می توان کرد این است که گذشتگان را با خود مانوس کنیم. در درک پیشنیان و گذاشتن آنها در متن وقایع است که خیلی وقتها می توان فهمید که کجا بوده ایم و کجا می رویم.

البته شاید نکاتی که گفتم خیلی ساده به نظر ببیاید ولی در جامعه ی ما این نکته خیلی اهمیت دارد. انقدر تبلیغات دینی از در و دیوار وارد ساحت روانی ما شده که گاهی فکر می کنم همه ی ما را بیمار کرده. اگر نسبت به دین بدبین شویم تقریبا هر آنچه را که از پیشینیان به ما رسیده را رد می کنیم حتی گاه سعی نمی کنیم که به بازخوانی دوباره ی آن بپردازیم. به لحاظ روانی گاه اگر یک حرفی را ازیک دانشمند غربی بگویند خیلی بهتر می پذیریم تا گذشتگان ما گفته باشند. البته در این میان عوامل محیطی نقش زیادی دارند.

هر چه جهان را بیشتر می کاوم به جای اینکه چیزی واضح تر شود؛ همه چیز پیچیده تر می شود. هر چه تلاش بیشتری می کنم فقط به ابهام اش افزوده می شود.برای همین فکر می کنم که بهتر آنست که رابطه ای خطی میان ابهام و کاویدن جهان در نظر بگیرم.البته این تصمیم برای من خیلی ناامید کننده است و تنها قسمت جذاب ماجرا آنجاست که در عین ناامیدکنندگی , احساس می کنم همزمان با این ابهام یک جور حیرت عجیب هم می آید و در وجودم لانه می کند...بیشتر بیشتر و باز هم بیشتر...

آن وقت گاهی به سرم می زند که غایت همه ی جستجوهای ما بیشتر و بیشتر کردن این حیرت و غرق شدن در آن باشد. و شاید در همین غرق شدن و رفتن به ته دریای حیرت است که پرده ها فرو می افتد و چیزی نمایان می گردد.

.

.

.

و شاید هم فقط خیال خامییست...